22 maja, w Międzynarodowym Dniu Różnorodności Biologicznej, na terenie Dunajskiego Rezerwatu Biosfery odbyła się zakrojona na szeroką skalę akcja ekologiczna
— zarybianie rzeki Dunaj gatunkami jesiotrowatych wpisanymi do Czerwonej Księgi. Inicjatorami wydarzenia była Odeska Obwodowa Administracja Państwowa wspólnie z Państwową Agencją Melioracji i Rybactwa Ukrainy, Światowym Funduszem na rzecz Przyrody WWF-Ukraina, przy udziale Sp. z o.o. „Odeski Kompleks Hodowli Jesiotra”, Dunajskiego Rezerwatu Biosfery, Państwowego Patrolu Rybackiego.
Do wód Dunaju wypuszczono:
- 18 000 młodych osobników sterleta (Acipenser ruthenus) o wadze do 3 gramów,
- 13 900 młodych osobników jesiotra rosyjskiego (Acipenser gueldenstaedtii) o wadze do 5 gramów,
- z czego 1 900 jesiotrów – przy wsparciu WWF-Ukraina.
Sterlet — słodkowodna ryba jesiotrowata, która nigdy nie migruje do morza. Jej obecność jest wskaźnikiem czystości i zdrowia ekosystemu rzecznego.
Jesiotr rosyjski — większy gatunek migrujący, który historycznie odbywa tarło w Dunaju i zimuje w Morzu Czarnym.
Oba gatunki są wpisane do Czerwonej Księgi Ukrainy i objęte są międzynarodową ochroną zgodnie z CITES, konwencjami berneńską i bońską.
Dlaczego to ważne?
22 maja to Międzynarodowy Dzień Różnorodności Biologicznej, ustanowiony przez ONZ w celu zwrócenia uwagi na problemy utraty różnorodności gatunkowej na planecie. Dlatego ta data stała się symboliczna dla odbudowy rzadkich populacji w delcie Dunaju — jednego z najważniejszych obszarów o dużej bioróżnorodności w Europie.
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznała jesiotrowate za najbardziej zagrożoną grupę gatunków na Ziemi: do 23 z 26 gatunków jest na skraju wyginięcia.
Z 26 gatunków istniejących na świecie, w naszych wodach historycznie występowało sześć: bieługa pospolita, siewruga pospolita, sterlet słodkowodny, jesiotr rosyjski, jesiotr atlantycki i jesiotr spiczasty. Wszystkie są wpisane do Czerwonej Księgi Ukrainy. Dwa ostatnie zostały oficjalnie uznane za wymarłe na terytorium Ukrainy.
Kłusownictwo, niszczenie naturalnych miejsc tarła i budowa tam blokujących szlaki migracyjne to główne przyczyny znikania jesiotrowatych z naszej planety.
Zarybianie Dunaju jesiotrowatymi ma ważne znaczenie ekologiczne:
- Jesiotry to jedne z najstarszych mieszkańców rzek, a prawie wszystkie ich gatunki w Europie są na skraju wyginięcia. Zarybianie pomaga odbudowywać ich naturalne populacje, w szczególności tych gatunków, które już prawie zniknęły z dzikiej przyrody.
- Ukraina jest uczestnikiem międzynarodowych programów ochrony jesiotrowatych (w tym CITES), a zarybianie jest częścią tych wysiłków. Wzmacnia to pozycję kraju jako odpowiedzialnego partnera ekologicznego.
Więcej o zarybianiu
Młode sterleta i jesiotra rosyjskiego zostały zapłodnione, inkubowane i wyhodowane w warunkach przedsiębiorstwa Sp. z o.o. „Odeski Kompleks Hodowli Jesiotra”. Ryby mają udowodnione dunajskie pochodzenie.
Ze względu na mały rozmiar (do 5 gramów) nie podlegają jeszcze indywidualnemu znakowaniu ani czipowaniu — jednak właśnie na tym etapie rozwoju mają największe szanse na adaptację w naturalnym środowisku, ponieważ lepiej przyswajają nowe warunki i rozwijają naturalne zachowania od samego początku.
„To największe zarybianie, jakie prowadzimy wspólnie z partnerami w warunkach wojny. Jesteśmy wdzięczni Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej za jasne stanowisko, a WWF-Ukraina — za systematyczne wsparcie. Te ryby to nasza biologiczna przyszłość, i musimy o nią dbać. Wypuszczamy bowiem nie tylko ryby — odbudowujemy równowagę w przyrodzie. Jesiotry są „gatunkiem parasolowym”, co oznacza, że chroniąc je, chronimy cały ekosystem rzeki. Obwód odeski historycznie był ojczyzną dunajskich jesiotrów, i dążymy do tego, aby to ponownie stało się rzeczywistością” — podkreśla Wiktor Katreczko, dyrektor Sp. z o.o. „Odeski Kompleks Hodowli Jesiotra”.
„Nasz kompleks to unikalne dla Ukrainy przedsiębiorstwo. Jesteśmy jedynym pełnowartościowym hodowlanym reproduktorem, który posiada zamknięty cykl hodowli jesiotrowatych. Począwszy od odtworzenia potomstwa ze sformowanego stada macierzystego, jesteśmy w stanie wyhodować rybę od ikry do osobnika dorosłego płciowo. To właśnie pozwala zapewnić genetycznie czyste, zdrowe młode do zarybiania i dalszego monitoringu. Dzięki temu możemy nie tylko wspierać naturalne populacje, ale także przeciwdziałać wyginięciu tych unikalnych gatunków” — dodaje kierownik jesiotrowni.
„Jesiotry – symbol żywego dziedzictwa Dunaju, gatunki, które przetrwały miliony lat, całe epoki i imperia, ale dziś znalazły się na skraju wyginięcia. Ich powrót do dzikiej przyrody to nie tylko próba zachowania bioróżnorodności, ale także ważny krok w kierunku odbudowy ekosystemu, który przez wieki dawał życie i zasoby milionom ludzi. Szczególnie cenne jest to, że dziś Dunaj jest jedną z ostatnich rzek Europy, gdzie jesiotry z Czerwonej Księgi wciąż mogą swobodnie żyć i rozmnażać się. Jesteśmy wdzięczni wszystkim partnerom i uczestnikom tej inicjatywy. Dunaj zasługuje na to, by być żywy, a jesiotry – by wrócić tam, gdzie powinny być: do wolnych, czystych wód majestatycznej rzeki. Dlatego każde takie zarybianie to kolejny sygnał: nie poddajemy się. Pracujemy, odbudowujemy, chronimy. I chcemy, aby jesiotry pozostały żywe nie tylko w naszej pamięci – ale i w rzeczywistości przyszłych pokoleń” – wyjaśnia kierowniczka działu „Woda” WWF-Ukraina Oksana Konowalenko.
„Zarybianie Dunaju jesiotrami jest częścią systematycznej pracy, która trwa już wiele lat. Światowy Fundusz na rzecz Przyrody WWF-Ukraina zajmuje się problemem ochrony gatunków jesiotrowatych od 2016 roku. Pomaga nam w tym również międzynarodowy projekt LIFE-Boat 4 Sturgeon, którego celem jest uratowanie przed wyginięciem czterech gatunków jesiotrowatych, które jeszcze pozostały w Dunaju. W tym czasie eksperci naszego funduszu pomogli zidentyfikować kluczowe siedliska jesiotrowatych na Ukrainie, doprowadzili do ich oficjalnej ochrony i wzmocnienia kontroli nad nielegalnym handlem produktami z jesiotrów i kłusownictwem” – mówi przedstawicielka Funduszu.
„Dla nas to przedsięwzięcie to nie tylko inicjatywa ekologiczna, ale także ważny element systemowej pracy, mającej na celu ochronę unikalnych gatunków ryb, które są zagrożone wyginięciem” – zaznaczył naczelnik Odeskiego Patrolu Rybackiego Serhij Cyhanok. – Nasi specjaliści zapewnili kontrolę nad procesem zarybiania i kontynuują codzienne monitorowanie sytuacji na odpowiednich odcinkach.”
„Zarybianie to dopiero pierwszy etap. Następnie skoncentrujemy wysiłki na ochronie obszarów, gdzie wypuszczono młode jesiotrów, aby zapobiec nielegalnym połowom i naruszeniom przepisów o ochronie środowiska. Odeski patrol rybołówstwa regularnie przeprowadza kontrole, prowadzi działania edukacyjne wśród rybaków i aktywnie współpracuje z lokalnymi społecznościami. Mamy wspólny cel – zachowanie bioróżnorodności i odbudowę naturalnych populacji jesiotrów w dorzeczu Dunaju. I uważamy to za nasz obowiązek wobec przyszłych pokoleń” – podsumował Serhij Cyhanok.
Od Renu do Dunaju dla jesiotrów: jak holenderski badacz pomaga ukraińskiej przyrodzie
Zaznaczmy, że część środków na zarybianie fundacji WWF-Ukraina przekazał wolontariusz i badacz z Holandii Bob Kreiken, który studiuje międzynarodową politykę w zakresie bioróżnorodności na Uniwersytecie Technologicznym w Delft.
Latem 2024 roku odbył dwumiesięczną ekspedycję po Europie w ramach kampanii Strong for Sturgeons: przejechał rowerem wzdłuż Renu, a następnie przepłynął kajakiem po Dunaju – z północy do Morza Czarnego. Ta podróż miała na celu zwrócenie uwagi na problemy jesiotrów i zebranie funduszy dla Światowego Funduszu na rzecz Przyrody (WWF) – na projekty związane z ochroną jesiotrów w Europie.
„Ukraina historycznie jest domem dla sześciu gatunków jesiotrowatych, które zamieszkują duże rzeki. Ale wojna jest bezpośrednio związana z ich wymieraniem. Po pierwsze, z powodu wojny stało się znacznie trudniejsze utrzymywanie międzynarodowej współpracy naukowej, mającej na celu ochronę jesiotrów w basenie Morza Czarnego. Po drugie, wojna spowodowała masowe zniszczenia przyrody. Jednym z najbardziej dramatycznych przykładów jest wysadzenie elektrowni wodnej w Kachowce, w wyniku czego zniszczono jedyną w kraju państwową hodowlę jesiotrów. Została ona całkowicie zalana. Na tym tle, gdy finansowanie ochrony przyrody na Ukrainie znacznie się zmniejszyło, a na terenach okupowanych Rosja całkowicie ignoruje przepisy ekologiczne, kłusownicy uzyskali jeszcze więcej możliwości nielegalnego połowu jesiotrowatych.
W czasach wojny szczególnie ważne jest, aby uświadomić sobie, co kształtuje naród. Zniszczenie dziedzictwa naturalnego jest tak samo tragiczne, jak zniszczenie dziedzictwa kulturowego. Bo jeśli spojrzeć głębiej, te rzeczy są nierozłącznie ze sobą związane. Szczerze mam nadzieję, że w ramach powojennej odbudowy Ukrainy, Europa dołoży starań także do odbudowy ukraińskiej przyrody. Przecież to właśnie natura ma moc uzdrawiania ludzi” – zauważa badacz Bob Kreiken.
Informacje ogólne:
Wydarzenie odbyło się zgodnie z Planem Działań na rzecz Ochrony Ryb Jesiotrowatych na Ukrainie na lata 2021–2030, w ramach realizacji zobowiązań Ukrainy wynikających z konwencji berneńskiej i bońskiej, a także Konwencji CITES, i stanowiło kontynuację wieloletniej współpracy między władzami regionalnymi, instytucjami naukowymi a międzynarodowymi organizacjami ochrony przyrody.
O WWF-Ukraina:
Światowy Fundusz na rzecz Przyrody WWF to jedna z najbardziej wpływowych i największych niezależnych organizacji ochrony przyrody na świecie, licząca ponad 5 milionów zwolenników i posiadająca przedstawicielstwa w ponad 100 krajach. Misją WWF jest zatrzymanie degradacji naturalnych systemów planety i budowanie przyszłości, w której człowiek będzie żył w harmonii z naturą. Można to osiągnąć poprzez zachowanie bioróżnorodności planety, racjonalne wykorzystanie zasobów naturalnych, zmniejszenie zanieczyszczenia i nieracjonalnej konsumpcji. Kierunek „Woda” WWF-Ukraina ma na celu przywrócenie naturalnego stanu ekosystemów słodkowodnych Ukrainy, co doprowadzi do poprawy zdrowia ludności i odbudowy bioróżnorodności. Obejmuje to przywrócenie swobodnego przepływu rzek, terenów podmokłych oraz zapewnienie przyjaznych dla środowiska podejść w energetyce wodnej. Kolejnym obszarem naszej uwagi jest badanie i ochrona siedlisk ważnych dla gatunków z rodziny jesiotrowatych.
